Bir Kara Tahtanın Başında: Atatürk ve Harf İnkılabı
Türkiye’de yeni Türk harfleri, 1 Kasım 1928’de kabul edilen 1353 sayılı kanunla yürürlüğe girdi. Latin alfabesi temel alınmış, ancak harfler Türkçenin ses özelliklerine göre düzenlenmişti. Atatürk bu değişimi yalnızca eski harflerin yerine yenilerinin konulması olarak görmüyordu. Ona göre amaç, halka daha kolay bir okuma ve yazma aracı vermek, eğitimi toplumun bütün kesimlerine ulaştırmak ve bilgiye erişimi kolaylaştırmaktı. [1][2]
Atatürk, yeni harflerin masa başında alınmış bir karar olarak kalmaması için şehirleri dolaştı ve halkın karşısına bizzat öğretmen olarak çıktı. 20 Eylül 1928’de Kayseri’ye geldiğinde şehir meydanına bir kara tahta ile tebeşir konuldu. Atatürk, çevresinde toplanan vatandaşların yeni harflerle okuma ve yazma çalışmalarını izledi, yapılan yanlışları düzeltti ve harfleri kısa sürede öğrenenleri takdir etti. Bugün Harf İnkılabı denildiğinde hatırlanan kara tahta fotoğrafları, bu eğitim seferberliğinin en güçlü görüntülerinden biri hâline gelmiştir. [3]
Yeni harflerin kabulünden sonra yetişkinlere okuma ve yazma öğretmek amacıyla Millet Mektepleri yaygınlaştırıldı. 24 Kasım 1928 tarihli talimatnameyle Mustafa Kemal, Millet Mekteplerinin Başöğretmeni oldu; 1929 yılının başından itibaren ülkenin farklı bölgelerinde kadınlara, erkeklere, gençlere ve ileri yaştaki vatandaşlara dersler verildi. Böylece Harf İnkılabı yalnızca yazının biçimini değiştiren bir düzenleme değil, okul dışında kalan insanları da eğitime dâhil etmeyi amaçlayan büyük bir halk eğitimi hareketine dönüştü. [4][5]
Kaynaklar
[1] Atatürk Araştırma Merkezi, “Harf ve Dil Devrimi”. Atatürk’ün yeni harflerin okuma-yazmayı kolaylaştırması ve halka öğretilmesi hakkındaki sözlerini içerir. ATAM | Atatürk Araştırma Merkezi
[2] T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, “Harf İnkılâbı”. Yeni Türk harflerinin 1 Kasım 1928’de 1353 sayılı kanunla kabul edilmesi ve inkılabın eğitim-kültür boyutu. Millî Eğitim Bakanlığı
[3] T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Atatürk’ün Kayseri’ye Gelişleri”. Atatürk’ün 20 Eylül 1928’de Kayseri’de kara tahta başında vatandaşlarla yaptığı yeni harf çalışmalarının anlatımı. Kayseri Kültür ve Turizm Müdürlüğü
[4] Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, Atatürk Ansiklopedisi, “Millet Mektepleri” maddesi. Millet Mekteplerinin kuruluş amacı ve yeni harflerin halka öğretilmesi süreci. Atatürk Ansiklopedisi
[5] Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, Harf Devrimi’nin 50. Yılı Sempozyumu, Ankara, 1981. Eserde Harf Devrimi’nin eğitim, kültür, yayın hayatı ve toplumsal yaşam üzerindeki etkilerini inceleyen akademik bildiriler bulunmaktadır.
