Savaş Meydanından Tören Meydanına: Mehter
Mehter, Osmanlılarda devletin resmî ve askerî mûsiki takımına, aynı zamanda bu teşkilâtta görev yapan kişilere verilen addı. Ancak Türk askerî müziğinin geçmişi Osmanlı döneminden çok daha eskidir. VIII. yüzyıla ait Orhon Yazıtları’nda hükümdarlık işareti olan tuğ ile davul veya kös geleneğine ilişkin ifadeler bulunur. Selçuklularda “tablhâne” ve “nevbethâne” adlarıyla yaşayan bu teşkilât, Osmanlılarda daha çok “mehterhâne” adıyla tanınmıştır. [1][2][3]
Mehter takımında kös, davul, nakkare ve zil gibi vurmalı; zurna, nefîr ve boru gibi üflemeli çalgılar kullanılırdı. Bu müzik yalnızca savaş meydanlarında çalınmazdı. Saray törenlerinde, bayramlarda, elçi kabullerinde, büyük düğünlerde ve çeşitli halk etkinliklerinde de mehter yer alırdı. Savaş sırasında askerlerin cesaretini artırmak ve karşı taraf üzerinde baskı oluşturmak amaçlanırken, barış zamanında çalınan nevbet devletin gücünü, düzenini ve hâkimiyetini halka duyuran bir işaret sayılırdı. [1][2]
Yeniçeri Ocağı’nın 1826’da kaldırılmasının ardından mehter teşkilâtı da dağıtıldı ve yerine Batı tarzında kurulan Muzıka-yi Hümâyun getirildi. Mehter, Ahmed Muhtar Paşa’nın çalışmalarıyla 1914 yılında Mehterhâne-i Hâkānî adıyla yeniden kuruldu; ancak bu takım 1935’te bir kez daha kapatıldı. Cumhuriyet döneminin ilk mehter takımı 1952’de oluşturuldu ve 29 Mayıs 1953’te İstanbul’un fethinin 500. yılı törenlerine katıldı. Günümüzde bu tarihî mûsiki geleneği, Millî Savunma Bakanlığına bağlı Askerî Müze ve Kültür Sitesi bünyesinde yaşatılmaktadır. [1][4]
Kaynaklar
[1] Nuri Özcan, “Mehter”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 28, Ankara, 2003, s. 545-549. Maddede mehterin kökeni, çalgıları, teşkilât yapısı ve tarih içerisindeki gelişimi ele alınmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi
[2] Zeynep Tarım Ertuğ, “Tablhâne”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 39, İstanbul, 2010. Kaynakta askerî mûsiki takımının Selçuklu ve Osmanlı devlet teşkilâtındaki yeri, törenlerdeki görevleri ve kullanılan çalgılar açıklanmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi
[3] Türk Tarih Kurumu, Ansiklopedik Türk Tarih Sözlüğü, “Tablhâne” maddesi. Tablhâne, askerî müzik eğitimi ve icrasıyla ilgili bir teşkilât olarak tanımlanmakta; Osmanlılarda “mehterhâne” adının daha yaygın kullanıldığı belirtilmektedir. sozluk.ttk.gov.tr
[4] T.C. Millî Savunma Bakanlığı, Askerî Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı, “Genel Bilgi”. Mehter geleneğinin tarihî gelişimi, XX. yüzyıldaki yeniden kuruluş çalışmaları ve günümüzdeki kurumsal yapısı hakkında bilgi vermektedir.
