Sohbetle Kurulan Kardeşlik: Yâran Meclisleri

Türkiye’nin farklı bölgelerinde yâran, barana, kürsübaşı, sıra gecesi, gezek, ferfene ve benzeri adlarla yaşatılan geleneksel sohbet toplantıları, insanların belirli kurallar çerçevesinde bir araya geldiği toplumsal buluşmalardır. Özellikle kış aylarında düzenlenen bu toplantılarda sohbet edilir, halk müziği dinlenir, oyunlar oynanır ve yöresel yemekler paylaşılır. Amaç yalnızca eğlenmek değil; eğlenirken öğrenmek, yerel kültürü yaşatmak, mahalle veya köy aidiyetini güçlendirmek ve insanlar arasındaki dayanışmayı artırmaktır. Geleneksel Sohbet Toplantıları, 16 Kasım 2010’da UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsilî Listesi’ne kaydedilmiştir. [1][2]

Çankırı yâran meclislerinde Büyük Başağa, Küçük Başağa, çavuş ve yâran üyelerinin farklı görevleri bulunur. Toplantıya giriş, selamlaşma, oturma ve ikram belirli bir âdaba göre gerçekleştirilir; içeri giren her üye ayağa kalkılarak karşılanır ve topluluk içinde eşitliğin korunmasına önem verilir. Sohbetlerde halk müziği, maniler, seyirlik oyunlar ve yöresel yemekler yer alırken üyelerin ekonomik veya sağlıkla ilgili sorunları da konuşulabilir; ihtiyaç duyanlara maddi ve manevi destek sağlanabilir. Bu yönüyle yâran meclisi, yalnızca bir eğlence ortamı değil, davranış kurallarının, kültürel bilginin ve sorumluluk duygusunun yaşayarak öğrenildiği bir yaygın eğitim kurumudur. [2][3][4]

Yâran geleneğinin toplumu güçlendiren en önemli tarafı, insanlar arasında yüz yüze bir güven çevresi kurmasıdır. Birlikte oturmak, birbirini dinlemek, ortak kurallara uymak, kırgınlıkları gidermek, sorumluluk paylaşmak ve zor durumdaki kişiyi yalnız bırakmamak toplumsal bağları kuvvetlendirir. Geleneğin uygulama biçimleri zaman içinde değişebilse de özündeki saygı, eşitlik, dayanışma, kültür aktarımı ve ortak sorumluluk anlayışı bugün de değerlidir. Çünkü toplum yalnızca aynı yerde yaşayan insanlardan değil; konuşabilen, birbirini dinleyen, bilgisini paylaşan ve gerektiğinde birlikte hareket edebilen kişilerden oluştuğunda güçlenir. [1][2][4]

Kaynaklar

[1] UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras, “Traditional Sohbet Meetings”. Kaynakta geleneksel sohbet toplantılarının halk edebiyatı, halk oyunları, müzik, seyirlik oyunlar ve toplumsal değerlerin kuşaklar arasında aktarılmasındaki rolü açıklanmaktadır. UNESCO ICH

[2] T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü, “Geleneksel Sohbet Toplantıları”. Kaynakta geleneğin yöresel adları, eğitici işlevi, toplumsal dayanışmaya katkısı ve 2010 yılındaki UNESCO kaydı ele alınmaktadır. yakegm.ktb.gov.tr

[3] T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı, “Yâran Sohbetleri I — Çankırı”. İçeriğin temel kaynağı Çankırı İl Yıllığı 1999 olup yâran meclisinin görev dağılımı, karşılama, selamlaşma, oturma ve eşitlik kuralları anlatılmaktadır. Kültür Portali

[4] Mahmut Tezcan, “Bir Yaygın Eğitim Kurumu Olarak Çankırı Yâran Örgütü”, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Cilt 24, Sayı 2, s. 335-352. Çalışmada yâran; eğitim, yardımlaşma, toplumsal dayanışma, müzik, edebiyat ve güzel sanatları birlikte yaşatan çok yönlü bir kültür kurumu olarak değerlendirilmektedir.