Vatanı Savunma Sorumluluğu: Türklerde Askerlik Geleneği

Eski Türk topluluklarında ordu için “sü” kelimesi kullanılırdı. Aile ile ordu, toplumu ayakta tutan iki temel kurum arasında görülüyordu. Asya Hunları döneminde gelişen onlu teşkilâtta askerler 10, 100, 1.000 ve 10.000 kişilik birliklere ayrılıyor, her birlik birbirine bağlı bir komuta düzeni içinde hareket ediyordu. Bu sistem, farklı boylardan gelen insanları ortak bir disiplin ve sorumluluk altında birleştiriyor; askerî teşkilât aynı zamanda devlet düzeninin kurulmasına yardımcı oluyordu. Sonraki dönemlerde kullanılan “ordu-millet” sözü de toplumun savunma göreviyle devlet teşkilâtı arasındaki bu tarihî yakınlığı anlatır. [1][2]

Türklerde askerlik tarih boyunca tek bir biçimde uygulanmadı. Asker toplama yöntemleri dönemin tehditlerine, toprak düzenine, ekonomik imkânlarına ve hukuk sistemine göre değişti; geçici sefer kuvvetlerinin yanında sürekli birlikler kuruldu, askerlerin kaydı ve eğitimi giderek daha düzenli hâle getirildi. Osmanlı Devleti’nde Tanzimat dönemine gelindiğinde eski asker toplama yöntemleri yenilenmiş, 1843 düzenlemeleriyle zorunlu askerlik esasına dayanan Nizâmiye ordusu kurulmuş ve bu sisteme göre ilk asker alımı 1848’de gerçekleştirilmiştir. Bu gelişmeler, askerlik geleneğinin yalnız cesaret ve savaşçılıktan değil; eğitim, hukuk, disiplin, teknoloji ve güçlü bir ikmal düzeninden oluştuğunu gösterir. [2][3]

Ordu ile millet arasındaki dayanışmanın en açık örneklerinden biri Millî Mücadele yıllarında yaşandı. Mustafa Kemal Paşa’nın 7-8 Ağustos 1921’de yayımladığı Tekâlif-i Milliye Emirleri, halkın elindeki ulaşım araçları, giyecek, yiyecek ve çeşitli malzemelerin belirli bir düzen içinde ordunun ihtiyacına ayrılmasını sağladı; böylece Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde yalnız cephedeki askerler değil, cephe gerisindeki vatandaşlar da bağımsızlık mücadelesine katıldı. Atatürk’e göre millî ordu kendisi için var olan ayrı bir güç değil, milletin yaşama ve bağımsız kalma iradesinin bir biçimiydi; gerçek kuvvet de yalnız silahtan değil, bilimden, teknikten, ahlâktan ve manevî dayanıklılıktan doğuyordu. Bu nedenle askerlik geleneğinin toplumu güçlendiren özü savaş isteğinde değil; vatanı koruma, görevini yerine getirme, ortak fedakârlık ve dayanışma bilincinde aranmalıdır. [4][5]

Kaynaklar

[1] İbrahim Kafesoğlu, “Türk — İslâm Öncesi Türk Kültür ve Medeniyeti”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 41, İstanbul, 2012. Maddede eski Türk toplumunda aile ve ordunun yeri, “sü” kelimesi, onlu teşkilât ve askerî düzenin toplum üzerindeki etkisi açıklanmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi

[2] Harun Kaya ve Cem Çerkezoğlu, “Ordu-Millet Türkler’de Asker Alma ve Asker Olma”, Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt 22, Sayı 36, 2024, s. 1-37. Çalışmada Türk tarihindeki asker alma yöntemlerinin tehdit anlayışı, toprak yönetimi ve hukuk düzeniyle birlikte geçirdiği değişim incelenmektedir. DergiPark

[3] Gábor Ágoston, “Savaş — Osmanlı Dönemi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 36, İstanbul, 2009. Maddede Osmanlı askerî teşkilâtının değişimi, Tanzimat sonrasındaki zorunlu askerlik düzeni, Nizâmiye ordusunun kuruluşu ve asker alma uygulamaları ele alınmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi

[4] Zekeriya Türkmen, “100. Yılın Penceresinden Bir Bakış: Başkomutan Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Not Defterlerine Göre Sakarya Meydan Muharebesinden Büyük Taarruza Dair Görüş ve Değerlendirmeleri”, XIX. Türk Tarih Kongresi, VII. Cilt, Türk Tarih Kurumu, s. 145-172. Bildiride Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya öncesindeki hazırlıklar ve ATASE Arşivinde korunan cephe defterleri değerlendirilmektedir.